Asırlar süresince çoğu kraliyet ve imparatorluk doğrulusunda yönetilen ve tek vakitler alanda ehemmiyetli tek merkez olan Ani, bu gün kalıntı tek hayalet kent.
Kars’a 45 km uzaklıktaki Ani kenti Bizanslılardan Osmanlılara çoğu imparatorluğa şahitlik etmiş. Bir vakitler on binlerce bireyin yaşadığı bu kent, Ermeni Bagratuni hanedanlığı döneminde ehemmiyetli tek çevresel efor ve kültür merkezi olmuş. Bugün ise tek platonun tepesinde terk edilmiş tek harabeden ibaret. 90 senedir kendisi durumuna terk edilmiş yıkıntılar arasında yürürken duyulan tek sek Türkiye ile Ermenistan sınırını meydana getiren derince vadide uğuldayan rüzgarın sesi.

Ermenistan

Ani’yi çevreleyen surları geçer geçmez sizi kentin geniş tek alana yayılmış kalıntıları karşılıyor. Bu kalıntılar Bagratuni Ermenilerinden Bizanslılara, Selçuklulardan Gürcülere ve Osmanlılara kadar uzanan yüzlerce seneye ilişkin. Ani’nin üstüne kurulduğu plato 1877-78 Osmanlı-Rus savaşında Türklerin yenilmesi üstüne Ruslara bırakılıyor. Birinci Dünya Muhabereyi patlak verince Osmanlılar kuzey doğu Anadolu’yu geri alabilmek için savaşmış ve Ani’yi geri almıştı. Ancak Ani platosu ardından yeni kurulan Ermenistan Cumhuriyeti’ne verilecekti.

Ani

1920’de, Kurtuluş Muhabereyi esnasında Ani nihai tek sefer henüz el değiştirmiş ve Türkiye Cumhuriyeti sınırlarına dahil olmuştu.

Türkiye ile Ermenistan arasında tabii tek hudut fonksiyonu gören Arpaçay üstünde heyeti külüstür tek köprünün kalıntıları bu iki ülke arasındaki ilişkileri yansıtıyor adeta. Birinci Dünya Muhabereyi esnasında birden fazla Ermeni’nin öldürüldüğü 1915 olaylarının sebep tanımlanacağı iki ülke arasında bu gün hala ihtilaf hususu. Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki hudut meselesi hasebiyle Türkiye 1993’te Ermenistan ile hudutlarını kapattı.

Türkiye-Ermenistan arasındaki gerginlik Ani konusunda tartışmalarda ön tasarıda olsa da arkeologlar ve aktivistler bu şehrin kalıntılarını savunmaya çalışıyor.Tarihçiler epey zamandır Ani’nin unutulmuş ehemmiyetini anımsatıyor. Bu çabalar neticenin de Ani, UNESCO’nun Dünya Kalıtı geçici listesinde bulundu. 2011’de başlayan restorasyon çalışmaları ile dönemin yıkıcı tesiri durdurulmaya çalışılıyor.

ani harabeleri

11. yüzyılda en muhteşem zamanlarını yaşam sürdüren Ani’nin nüfusunun 100 bine vardığı öngörülüyor. Ani ‘1001 Kilise Şehri’ olarak anılıyor. Bu adın mübalağalı bulunduğu bilinse de arkeologlar şu zamana kadar 40 kilise, şapel ve abide kabir belirledi.

Kırmızı taşlarıyla Ani Katedrali terk edilmiş kente hakim tek konumda yer alıyor.
1319’daki tek zelzelede tavanı, sonraki tek zelzelede ise farklı tek köşesi yıkılan kilisenin boyutları bu gün dahi muhteşem gözüküyor.1001 senenin de Ermeni kralı 1. Gagik döneminde bitiren kilise Ani’nin nüfuz ve zenginlik itibariyle dorukta  bulunduğu devreye şahitlik etmiş. Bu kilisenin Ermeni mimarı Trdat ardından Bizans döneminde Ayasofya’nın kubbesini onarım etmişti.

ani

Yarısı ayakta olan farklı tek kilise ise Ermeni Bagratuni hanedanlığının sanatsal hünerlerinin mümkün oldukça dönemin yıkıcı etkilerinin de göstergesi.
Bir vakitler 19 kemeri ve kubbesi ile tek mimari harikası olan ve yöresel kızıl kahverengi volkanik bazalt taşından uygulanan kilisenin kalıntıları bu gün iskele sayesinde ayakta gözüküyor. Bu kilisenin bu arada İsa’nın gerildiği çarmıhın ufak tek parçasını da bulundurduğu ifade ediliyor.10. yüzyıl sonlarında kurulan Aziz Gregor Kilisesi 12 kenarlı şapeli ve kubbesi ile hala muhteşem. 1900’lerin başında kilisede tespit edilen abide mezarın Bagratuni Ermenilerinden Prens Grigor Pahlavuni’ye ilişkin bulunduğu sanılıyor. Fakat Ani’deki başka şeyler gibi bu kabir 1990’larda yağmalandı.

Kilisenin karşısında ise kayalara oyulmuş mağaralar var.
Bazı tarihçiler bunların Anilerden evveline dayandığını dile getiriyor.
Ani döneminde bu mağaraların kabir ve kilise olarak kullanıldığına işaret eden izler var.
20. yüzyıl ilk haftalarında ise mağaralarda hala kişiler yaşıyordu.

Türkiye ile Ermenistan sınırını meydana getiren vadinin üstünde nöbet meblağ gibi duran farklı tek kilise ise Surp Kirkor Kilisesi. 1215’te inşa edilen kilisenin içi İsa ve Aydınlatıcı Grigor freskleriyle süslü.

Tarihçiler, devresinin Ermeni sanatında detaylı fresklere rastlanmadığını,bu nedenden dolayı kilisedeki freskleri büyük ihtimalle Gürcü ressamların yaptığını vurguluyor.
Bizanslıları Anadolu’dan çıkaran Selçuklu İmparatorluğu 1000 lise nesinin ortalarından ardından kazanın denetimini ele geçirdi.Fakat 1072’de Ani’nin yönetimini Kürt orijinli Müslüman Şeddadi hanedanlığına devretti.

ani

Bu dönemde uçurum kenarında Ebul Manucehr Camii inşa edildi. Bugün ayakta duran minarenin 1000’li senesinin nihayetinde inşa edilen orijinalcamiye ilişkin bulunduğu, esas binanın is 12 ya da 13. yüzyılda uygulanan mafsala bulunduğu öngörülüyor.
Manucehr camiinin esas emeli Türkiye ve Ermenistan arasında münakaşa hususu.
Bazıları, bu binanın Ermeni Bagratuni hanedanlığına saray olarak yapıldığına, ardından camiye dönüştürüldüğüne inanıyor.
Bazıları ise başlangıçtan ardından cami olarak kurulduğunu ve Anadolu’daki ilk Türk camisi olduğunu dile getiriyor. 1906’dan 1918’e kadar bu cami Rus arkeolog Nicholas Marr’ın Ani’de yaptığı kazılarda çıkarılan buluntuları sergilemede kullanıldı.

Ebul Manucehr Camii

Ani’nin çevrenini çevreleyen surlar bu gün yıkılmaya hazır görünse de 10.
yüzyılda ilk inşa edildiğinde kenti dış saldırılardan koruyordu.
Bagratuni hanedanlığının yeni başkentlerini müdafaa etmek emeliyle kurdukları surlar asırlar süresince kentin sakinlerini muhtelif kuşatmalardan korumuş, evvel Bagratuni ile Bizans arasında, ardından Bizans ile Selçuklu arasında kanlı çatışmalara şahit olmuştu.
Ani’nin tarihi savaşlarla dolu olsa da geriye bıraktığı harabeler bu arada değişik kültürler, dinler ve sanatsal motifler arasında olağanüstü tek alışverişin de göstergesi olarak var olmaya sürüyor.

SON YAZILARIMDAN HABERDAR OL

E-Mail adresime kayıt olursanız haftalık yazılarımdan haberdar olabilirsiniz.

3 YORUM

  1. Hi, neyerdenegokte.com

    I’ve been visiting your website a few times and decided to give you some positive feedback because I find it very useful. Well done.

    I was wondering if you as someone with experience of creating a useful website could help me out with my new site by giving some feedback about what I could improve?

    You can find my site by searching for “casino gorilla” in Google (it’s the gorilla themed online casino comparison).

    I would appreciate if you could check it out quickly and tell me what you think.

    casinogorilla.com

    Thank you for help and I wish you a great week!

Bir yorum bırak

Yorumunuzu yazınız
Lütfen isminizi yazın